Vinç Halatlarında,

Çalışan halatta bir halat hatvesi boyunca altı veya daha fazla kopuk tel varsa,

Askı halatlarında bir hatvede, boyunca bir kordonda üç veya daha fazla kopuk tel varsa,

Halat bağlantı kenarında birden çok kopuk tel varsa,

Halat kordonlarının iç yüzeylerinde bir hatve boyunca birden fazla kopuk tel varsa,

Makara ve tamburlardaki aşınma nedeniyle;

18 mm halat çapına kadar, çaptaki azalma miktarı 1.18 mm veya büyükse,

22-28 mm halat çapına kadar, çaptaki azalma miktarı 1.6 mm veya büyükse,

32-38 mm halat çapına kadar, çaptaki azalma miktarı 2.3 mm veya büyükse ve halatta ezilme, yassılaşma ve uzama meydana geldiğinde,

Halat iç kısmında meydana gelen korozyon aşırı miktarda ise,

Hatvenin bozulması ve kordonun uzaması durumunda.

Kordon arasında açılma veya sıkışma olduğunda,

Kuş kafesi ve düğümlerin oluşması durumunda,

Halat özünün dışarı çıkması durumunda,

Isı zararları, yanmalar, elektrik ark kaynağı zararları oluşması durumunda, halatın değişmesi gerektiğini unutmayınız.

Ayrıca,

Halatta korozyona karşı önlem alınmış olduğunu, (yağlama)

Halat uçlarının tambur üzerine uygun yöntemle bağlanmış olduğunu,

Halat tambur üzerine düzenli sarılmasını sağlayan halat kılavuzunun ve düzenli halat sarımının olduğunu, kontrol ediniz.

Halatların Yağlanması,

ÇELİK HALAT halatları, galvanizli halatlar dışında, genelde istenmese bile, imalat esnasında yağlanmakla birlikte, imalat sırasındaki bu yağlama halatların çalışma koşullarında uzun süre korunmaları için yeterli değildir. Yağlama, oksitlenme ve diğer korrozif atmosferle karşı koyucu özellikler sağlaması yanında, tel ve demetlerin birbiri üzerinde düzgün olarak kaymaları için de gereklidir.

Genel olarak halat yağları;

1. Alkali ve asit içermemeli.

2. Yeterli yapışma kuvveti sağlamalı.

3. Gerçek çalışma koşullarında çözünmemeli.

4. Tel ve demet aralarına kolaylıkla nüfus edebilecek viskozitede olmalı.

5. Yüksek film mukavemetine sahip olmalı.

6. Oksitlenme ve suya karşı dirençli olmalı ve

7. İçerisinde herhangi bir bakteriyel zararlı taşımamalıdır.

Halat çapı ölçümü,

Halat çapı, halat dış tel ve demetlerini çevreleyen ve tüm halat kesitini içine alan çemberin çapıdır. Halat çapı ölçümünde ölçü cihazı uçlarının mutlaka en dış iki demete teması gerekli olup (Şekil-6), genelde birbirine dik iki ölçüm, birbirinden en az 1 metre mesafedeki iki noktada yapılır ve bu dört ölçüm ortalamalarının toleranslar dahilinde olması istenir. Standartlarda, anlamazlık halinde halat çapının belli bir gergi altında ölçülmesi de öngörülmüştür. Bölünemeyen sayıda sahip halatlarda, ölçülen bu halat çapları genellikle belli oranlarda artırılır.

Halatlı Vinç Ölçüm - Resim 01

 

Vinçlerde kullanılan halatlarda,

Yük için gerekli halat taşıma kapasitesi,

Aşınma dayanımı,

Yorulma dayanımı,

Dönmeye karşı dayanım,

Korozyona karşı dayanım,

çok önemlidir.

 

Halat seçiminde dikkat edilecek hususlar

Standartlar incelendiğinde gerek halat kompozisyonlarının gerekse çap dağılımlarının çok geniş olduğu ancak bazı modifikasyonlarla bu çeşitlenmede pek çok basitleştirmeler yapılabileceği görülebilecektir. Çok titiz spesifikasyon gereksinimleri genellikle zor çalışma koşulları, hayatı risk olasılığı, gelişmiş ve pahalı makine gruplarının kullanıldığı durumlarda önem kazanmaktadır. Halat seçimi ile ilgili olarak aşağıdaki gruplarının dikkate alınmasında fayda görülmektedir.

 

Tel Mukavemetleri

 

Halatların,

• Kopma yükü

• Ezilme ve çarpmalara karşı direnci

• Esnekliği ve

• Eğilme yorulma direnci, tel mukavemet değerlerine bağlı olarak değişmektedir.

 

155-200 kg/mm 2 tel mukavemetleri hemen tüm halatlarda kullanılırken, bu değerlerin alt veya üzerindeki mukavemet gurupları ancak bazı özel durumlar için tercih edilmektedir Yüksek mukavemetli tellerden yapılmış madencilik, ekskavatör ve mobil vinç kaldırma halatları, kullanım anında bükülme meyilli olduklarından ve oldukça sert olduklarından preformeli yapılmalarında fayda vardır. Performeli halatlar daha sakin ve kullanımları da daha kolaydır.

 

Halat Kompozisyonları

 

Halatların,

• Aşınma ve çarpmalara karşı direnci

• Eğilme Yorulma direnci halat kompozisyonunda göre değişmektedir.

Ekonomik halat ömrü ve kullanım şartları dikkate alınırken bu özellikler de dikkate alınmalıdır.

Dış telleri kalın 6x7 (6/1) ve 6x10 FS (7/3) halatlar aşınma ve ezilmelere en büyük direnç gösterirken, yapısında çok sayıda ince tel bulunduran örneğin 6x37 gurubu halatlar, eğilme yorulmasına karşı en büyük dayanım direnç özelliği gösterirler. Bu iki gurup arasında 6x25 filler ve esnek 6x19 gurubu halatlar belirtilen özellikleri hemen eşit oranda gösterirler. Bu nedenlerde bu halatlar özellikle orta dereceli hızlarda ağır hizmet kaldırma ve çalışma halatları olarak kullanılırlar.

 

Halat Seçiminde Önemli Bilgiler;

 

Halat Emniyet Katsayısı, Metalik Kesit Alanı ve Rezerv (kalan) Kuvveti

 

Emniyet katsayısının amacı, halat üzerindeki değişik kuvvetlerin toplamı ile halat kopma yükü arasında tatmin edici bir oran tespit etmektedir. Bu oranın tespitinde;

 

a. Halatın kendi ağırlığı “statik ağırlık”

b. Ani yüklenme ağırlıkları “dinamik ağırlık”

c. Hızlanma ve yavaşlama anındaki kuvvet değişimleri “ivmeli ağırlık”

d. Bükülmelerde oluşan gerilimler “halat verimlilik oranı”

e. Vibrasyon ve salınım anında oluşan gerilim değişiklikleri,

f. Taşınan cinsi (insan, malzeme v.b)

g. Kullanım şartları,

h. Halat ömür tayinindeki güçlükler

i. Kullanım halatlarına bağlı tahmin edilemeyen değişmeler gibi etkenler dikkate alınmalıdır.

Metalik Kesit Alanı, elastik uzamaların tespitinde ve hazır tablolar olmadığında halat kopma yükü hesaplamalarında kullanılabilir. Kopma yükü hesaplamalarında, metalik alan tel kopma yükü aralığı ortalaması ile çarpılarak tespit edilir. Örneğin 160-185kg/mm2 aralıkta, ortalama mukavemet 172.5kg/mm2'dir. Hesaplanmış halat Kopma Yükü P;

 

P= Metalik Kesit Alanı (mm2) x tel Mukavemeti (kg/mm2) x Halatlıma Kaybı şeklinde formüle edilir.

Bilindiği gibi rezerv kuvvet, halat dış tellerinin tamamen aşındığı veya olmadığı durumundaki halat yüküdür ve halattaki tel sayısı arttıkça rezerv kuvvet artmaktadır.

 
6x7 Kalın tellerinden dolayı "kaba örüm" şeklinde nitelendirilebilirler. Aşınma ve yıpranmaların önemli olduğu sürtünmeli yerlerde tercih edilirler. Daha sert halat gurubudur ve daha büyük çaplı makara kullanımı gerektirir.
6x19 Kalın tellerinden dolayı "kaba örüm" şeklinden nitelendirilebilirler. Aşınma ve yıpranmaların önemli olduğu sürtünmeli yerlerde tercih edilirler. Daha sert halat gurubudur ve daha büyük çaplı makara kullanımı gerektirir.
6x25 Filler (Dolgu Telli) 6x19 alt gurubudur. Dolgu telleri iyi bir destekleme (Dolgu Telli) görevi yapar ve demetlerin daha stabil kalmasını sağlar. esneklik ve aşınma dirençleri iyidir.
6x19 Warrington 6x19 alt gurubudur.
6x25 Filler' den daha az ancak 6x21 Filler' den daha esnektir
6x21 Filler (Dolgu Telli) 6x19 alt gurubundandır.
Warrington gurubuna göre daha az esnek ancak aşınma direnci daha fazladır. Diğer yönden 6x19
seale gurubundan daha esnek ancak daha az aşınma dirençlidirler.
6x26 6x19 alt gurubundadır. 6x19 aşınma dayancı ile 6x19 - 6x37 gurupları arasında bir esneklik özelliği gösterirler.
Seale 6x19 gurubunda en az esnekliğe sahip halatlardır. Kompozisyonlar Aşınma ve ezilme mukavemetleri ile sağlamlıkları mükemmeldir.
6x19 Seale

En tanınmış tipi halatlardır.

Aşınmaya karşı dayanımları 6x21 Seale' lere göre biraz daha fazladır.

6x21 Seale Esneklik ve aşınma dayanımları hemen aynıdır. Sağlam ve ezilme dayanımları iyidir.
6x37 Esneklikleri çok iyidir. Aşınma dayanımları 6x19 gurubundan daha azdır.
Dönmez Halatlar Yüklendiklerine dönme eğilimleri, konvansiyonel (geleneksel) halatlara göre daha azdır. Yüklenme kapasiteleri (limitleri) konvansiyonel 6x19 ve 6x37 gurubu halatlara göre daha düşüktür.