Meydana gelen iş kazalarının en aza indirgenmesi ve önlenmesi her
işletmenin ortak arzusudur. İş kazaları neticesinde değerine paha
biçilemeyen insanın sakat kalması veya hayatını kaybetmesi üzücüdür.
Bunun yanında çalışanların iş kazası neticesinde iş güçlerinin kaybı
önce kendilerine daha sonra işletmeye ve genelde ülke ekonomisine
zarar vermektedir.
Her konuda olduğu gibi gezer köprülü vinçlerinde yanlış seçim ve
gereği gibi yapılmayan bakımları iş ve işletme güvenliğini
azaltmaktadır.
ORTAM VE İŞLETME ŞARTLARINA GÖRE SEÇİM
Vincin çalışacağı ortama göre seçilmesi çok önemlidir.
Rafinerilerde, patlayıcı kimyevi madde imal eden veya kullanan
tesislerde ve buna benzer tesislerde patlayıcı gazlar bulunabilir.
Böyle hallerde gezer köprülerin mekanik ve elektrik sistemleri özel
imal edilmelidir.
Örneğin yük kaldırma sapanları çelik halat ise kancaya sapanların
takılması esnasında metal metale çarpmasından doğacak kıvılcımı
önlemek amacıyla dövme çelikten imal edilen kancanın üzerine bronz
kaplamak gerekmektedir. Ortamdaki gazın yoğunluğuna bağlı olarak
köprü ve araba tekerlekleri bronzdan veya sefero dökümden
yapılmalıdır. Elektrik motorlarının, panolarının ve şalterlerin
içinde meydana gelen kıvılcım ve arkların patlayıcı gazlan
reaksiyona sokmaması için bu gibi elemanların içine gaz girmeyecek
şekilde sızdırmaz imal edilmelidir. Bu tip korumalı elemanlara "
patlamaya mukavim " (Ex-proof) denilmektedir.
Çevre sıcaklığı yüksek veya çok düşük olan ortamlarda vinç
komponentlerinin malzeme seçimi uygun olmalıdır. Yüksek sıcaklıkta
refrakter çelikler tercih edilmeli, düşük sıcaklıkta kırılgan
olmayan çelikler kullanılmalıdır.
Asit ve buharlı korozif ortamda çalışan vinçlerde dış yüzeyler özel
boyalar ile boyanmalı, kaldırıcı ünitenin halatları veya zincirleri
özel kaplamalı olmalıdır
Elektroliz hollerinde çalışan vinçlerin kancası veya elektrotların
asıldığı traversleri banyo içindeki elektriği vinç sistemine
geçirmemesi için izole edilmesi gerekmektedir.
Tozlu ve kirli ortamda çalışan vinçlerde açıkta çalışan mekanizma ve
dişli grupları olmamalı bütün sistemler kapalı ve toz geçirmez
şekilde özel dizayn edilmelidir. Tabiatıyla motorlarda min IP54
koruma sınıfından olmalıdır.
Açık sahada çalışan vinçler ise yağmur, güneş ve fırtınalara karşı
emniyete alınmalıdır.
Örneğin fırtınaya maruz yerde çalışan vinçlerde rüzgar şiddetini
ölçüp sının geçtiği aman hem sesli ikaz veren ve aynı anda vincin
enerjisini otomatik olarak kesip vinci kullanım dışı bırakan "Rüzgar
ikaz sistemi" kullanılmalıdır, İlave emniyet olarak rüzgar kuvveti
ile yürümesine mani olmak amacıyla tekerleklere manuel veya hidrolik
krenler monte edilmelidir.
Gerekli önlemler alınmadığı halde açık sahada çalışan şiddetli
rüzgar etkisinde hareket ederek güzergah sonunda bütelere çarparak
devrilen vinçler duyulmamış veya görülmemiş değildir.
İşletme şartlarına göre vinç seçimlerine çok kısa olarak değinmek
istiyorum. Zira bu konu ülkemizde pek fazla dikkate alınmadan vinç
siparişi verilmektedir. Siparişlerde genellikle kaldıracağı max yük,
binanın eni, boyu ve yüksekliği verilmektedir. İşletme şartlarına
uygun olarak seçilmeyen vinçlerde de kısa zamanda aşınma ve arızalar
başlayıp beklenmedik anlarda da kazalar meydana gelmektedir.
Vincin işletme şartlarına göre seçimi yapılabilmesi için önce vincin
işletme sınıf belirlenmelidir. Bunun için;
- Kaldırılacak max yük ağırlığı (kg)
- Kaldırma hızı (m/d)
- Kancanın ortalama stroku (yolu) (m)
- Saatte çalışma sayısı
- Günlük çalışma süresi (saat) değerleri belirlendikten sonra
2 * Kanca stroku* Çalışma sayısı* Çalışma süresi
Çalışma
süresi = __________________________________________________
(saat)
60 * Kanca hızı
olarak
hesaplanır.
İşletme
esnasında gerçekleşecek yükleme tayfı belirlenerek özel abaklardan
çalışma süresi, nominal kapasite ve halat donanımına göre vincin
işletme sınıfı ve tipi bulunabilir.
Yükleme
tayfı hafif, orta, ağır olmak üzere 3 gruba ayrılır. Çok seyrek
nominal yük kaldırılması hali, hafif yükleme grubunu, devamlı
nominal yükün kaldırılması ise ağır yükleme grubunu göstermektedir.
Vinçlerin hem çelik konstrüksiyonlan hem de mekanizmalarının işletme
* sınıflarının daha detaylı belirlenmesi için DIN 15020 veya FEM
(Avrupa vinç federasyonu) normlarına başvurulabilir.
Kaynak : Dr.İsmail
GERDEMELİ
